108 
 
+ Bụng chướng đau nhiều gia Mộc hương 4g, Trần bì 4g. 
+ Phiền nhiễu không yên thêm Chi tử 6g, Liên tâm 4g. 
+ Đại tiện táo kết thêm Ma nhân 10g. 
+ Khát nước uống nhiều, mau đói gia Thạch hộc 8g, Thiên hoa phấn12g. 
+ Bụng căng cứng, thể trạng thực gia Lai phục tử 12g. 
+ Buồn nôn, nôn gia Trúc nhự 6g, Bán hạ chế 4g. 
+ Có tiết tả gia Hoài sơn 8g, B ạch biển đậu 12g để kiện tỳ ích khí; đại tiện phân sống 
gia Bào khương 2g, Thảo quả 4g. 
+ Chất lưỡi đỏ, ít rêu, miệng khát bỏ Hoàng liên, gia Sinh địa 6g . Mạch  môn 12g, 
Thạch hộc 6g. 
- Đối pháp lập phương: Lựa chọn các vị thuốc thuộc các nhóm thuốc theo pháp điều trị. 
2.4.2. Điều trị không dùng thuốc: giống như thể cam khí. 
3. Can cam (Khí huyết hư) 
3.1. Triệu chứng: Người tiêu g ầy, vẻ mặt cụ già, da khô, cơ teo, da b ọc xương. Ti nh 
thần mệt mỏi, mắt mờ hoặc có màng, ti ếng khóc nhỏ yếu, lông tóc khô, b ụng lõm lòng 
thuyền, ng ửi không mu ốn ăn, đ ại ti ện nát ho ặc phâ n khuôn bé, có lúc h ạ thân nhi ệt, 
miệng khô. Chất lưỡi hồng, rêu lưỡi mỏng. Mạch trầm tế. 
3.2. Chẩn đoán 
- Chẩn đoán bát cương: Lý hư. 
- Chẩn đoán tạng phủ: Khí huyết hư. 
- Chẩn đoán nguyên nhân: Bất nội ngoại nhân (nội thương). 
3.3. Pháp: Bổ ích khí huyết. 
3.4. Phương 
3.4.1. Điều trị bằng thuốc 
- Cổ phương: Bát trân thang gia giảm 
Đảng sâm 16g Hoàng kỳ 16g 
Phục linh 08g Cam thảo 06g 
Đương quy 08g Bạch thược 08g 
Trần bì 06g Bạch biển đậu 12g 
Bạch truật 12g Thục địa 12g 
Xuyên khung 06g Sa nhân 04g 
Gia giảm: Nếu người bệnh có:  
+ Chân tay lạnh, đại tiện nát bỏ Thục địa, Đương qui; thêm Nhục quế 2g, Bào khương 
2g. 
+ Đêm ngủ không yên thêm Ngũ vị tử 6g, Dạ giao đằng12g. 
+ Mặt tối, chất lưỡi nhạt bỏ Bạch thược, gia Bào khương 2g. 
+ Chất lưỡi đỏ khô, rêu lưỡi sáng gia Ô mai 4g, Thạch hộc 6g. 
- Nghiệm phương: Bột cam cóc  (của Lương y Nguy ễn Trọng Tấn - Theo Đỗ Tất Lợi - 
Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam - NXB Y học 1999 Tr.968):  
 Bột cóc 10 phần; Bột chuối 14 phần; lòng đỏ trứng gà 2 phần. 
 Cách chế: Bột cóc chế bằng con cóc s ống to, (da đen ho ặc vàng đều dùng được, 
trong dân gian thường dùng loại cóc mắt đỏ) chặt bỏ đầu phía dưới 2 u ở đầu, rồi lọc bỏ 
da và ph ủ tạng nhất là tr ứng cóc, r ửa thật sạch tránh dính nh ựa cóc, r ồi cho vào ch ảo