79 
 
DI CHỨNG NHỒI MÁU NÃO 
(BÁN THÂN BẤT TOẠI) 
 
I. ĐẠI CƯƠNG 
Theo Y h ọc hi ện đại, di ch ứng tai bi ến m ạch máu não nói chung và di ch ứng 
nhồi máu não nói riêng là h ậu quả thường gặp của nhóm bệnh lý thần kinh mà nguyên 
nhân chính là do các b ệnh lý tim m ạch. Nhồi máu não x ảy ra khi m ột m ạch máu b ị 
huyết khối hoặc bị nghẽn mạch làm khu v ực não tư ới máu b ởi động mạch đó b ị thiếu 
máu và hoại tử. Nhồi máu não chi ếm khoảng 85% các tai bi ến mạch máu não, nguy ên 
nhân chủ yếu do: xơ v ữa mạch ở người lớn tuổi; tăng huyết áp; bệnh tim có lo ạn nhịp, 
hẹp van hai lá, viêm nội tâm mạc bán cấp… Trên lâm sàng, bệnh thường biểu hiện bằng 
tình trạng liệt nửa người với các thiếu sót chức năng thần kinh xảy ra từ từ với các triệu 
chứng thần kinh khu trú hơn lan to ả và được xếp vào phạm vi của chứng “Bán thân bất 
toại” của Y học cổ truyền.  
Việc chẩn đoán xác đ ịnh dựa trên tri ệu chứng lâm sàng có s ự thiếu sót v ề chức 
năng thần kinh và c ận lâm sàng trên phim CT – scanner hoặc MRI sọ não có hình ảnh 
nhồi máu não. 
Hậu quả của nhồi máu não thư ờng để lại di chứng liệt vận động nửa người, thất 
ngôn, liệt các dây th ần kinh s ọ, rối loạn cảm giác, r ối loạn cơ tròn, trong đó li ệt nửa 
người là tri ệu ch ứng hay g ặp nh ất. Do v ậy, ph ục h ồi c hức năng cho ngư ời b ệnh sau 
nhồi máu não là một yêu cầu cấp thiết. Khi người bệnh qua giai đoạn cấp các dấu hiệu 
sinh tồn ổn định thì có th ể bắt đầu được điều trị bằng Y học cổ truyền hoặc kết hợp Y 
học cổ truyền và Y học hiện đại. 
II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN 
- Ngoại phong: chính khí cơ th ể hư suy, vệ khí bất cố, lạc mạch trống rỗng làm phong 
tà thừa cơ xâm nhập vào kinh mạch khiến cho kinh mạch bế tắc, khí huyết không thông 
mà gây bệnh. 
- Nội phong: 
+ Ăn uống không điều độ, ăn nhiều chất béo ngọt, uống nhiều rượu bia hoặc lo 
nghĩ quá nhiều gây tổn thương T ỳ. Tỳ hư lâu ngày không v ận hóa đư ợc thủy thấp làm 
thủy thấp đình tr ệ lại mà sinh đàm. Đàm tích tr ệ trong cơ th ể lâu ngày uất lại hóa h ỏa, 
hỏa động sinh phong mà gây bệnh. 
+ Người cao tuổi hoặc bẩm tố thận tinh hư tổn không nuôi dưỡng được can âm. 
Âm hư không ti ềm được dương làm can dương vư ợng lên mà sinh phong, phong đ ộng 
gây nên bệnh. 
+ Người hay cáu gi ận, tình chí u ất ức làm ảnh hưởng tới chức năng sơ ti ết của 
tạng can, can hỏa vượng sinh phong mà gây bệnh. 
- Khí hư, huy ết ứ: Người cao tu ổi, khí huy ết cơ th ể hư suy lâu ngày d ẫn tới khí hư 
huyết ứ mà gây bệnh.  
III. CÁC THỂ LÂM SÀNG VÀ ĐIỀU TRỊ 
 Với mỗi thể lâm sàng, tùy từng tình trạng bệnh lý của người bệnh, thầy thuốc kê 
đơn bài thuốc cổ phương, bài thuốc đối pháp lập phương, bài thuốc nghiệm phương để