59 
 
BỆNH DÂY THẦN KINH MẶT 
(KHẨU NHÃN OA TÀ) 
 
I. ĐẠI CƯƠNG 
 Dây thần kinh mặt hay dây VII là dây hỗn hợp, có đầy đủ chức năng của một dây 
thần kinh ngo ại vi (v ận đ ộng, c ảm giác, th ực v ật, dinh dư ỡng và ph ản x ạ). Khi t ổn 
thương dây thần kinh mặt (liệt mặt trung ương và liệt mặt ngoại biên) đều gây mất hoặc 
giảm vận động các cơ bám da mặt và da cổ.  
 Bệnh dây thần kinh VII nằm trong chứng trúng phong kinh lạc của Y học cổ 
truyền. Với bệnh danh “Khẩu nhãn oa tà” (miệng và mắt méo lệch) sẽ tương ứng với 
các triệu chứng của liệt dây thần kinh VII ngoại biên. 
Theo Y học hiện đại, có rất nhiều nguyên nhân gây liệt dây thần kinh VII ngoại 
biên:  
+ Do lạnh: Hay gặp nhất chiếm tới 80%, nguyên phát, thường sau người bệnh bị nhiễm 
lạnh và hay xảy ra vào ban đêm. Chỉ có liệt mặt đơn thuầ n, không có dấu hiệu thần kinh 
khác. 
+ Do viêm nhiễm: Viêm nhiều rễ và dây thần kinh, viêm dây VII, viêm tai xương chũm, 
Zona, hạch gối… 
+ Do các tổn thương nền sọ: Vỡ nền sọ gây vỡ xương đá, tai biến sản khoa do Forcep. 
+ Do khối u: U góc cầu tiểu não, u dây thần kinh VII, u tai xương chũm, u độc nền sọ, u 
cánh nhỏ xương bướm. 
- Chẩn đoán xác định liệt dây thần kinh VII ngoại biên: 
+ Miệng méo về bên lành, lệch nhân trung về bên lành, mất hoặc mờ nếp nhăn trán, mất 
hoặc mờ rãnh mũi má bên liệt. 
+ Dấu hiệu Souques dương tính. 
+ Dấu hiệu Charles Bell dương tính. 
+ Ngoài ra người bệnh có thể có một số triệu chứng khác: Khô mắt hoặc chảy nước 
mắt, giảm vị giác 2/3 trước lưỡi, giảm tiết nước bọt, cảm giác đau vùng sau tai. 
II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN 
 Nguyên nhân chính gây chứng “Khẩu nhãn oa tà” là:  
- Ngoại nhân: Do phong hàn, phong nhiệt tà. 
- Bất nội ngoại nhân: Do các sang chấn ở đầu mặt gây ứ huyết ở kinh lạc.  
 Phong hàn hay phong nhiệt tà thừa lúc chính khí hư t ổn, vệ ngoại bất cố xâm 
phạm vào các kinh dương ở mặt, các sang chấn gây ra huyết ứ ở kinh lạc dẫn đến sự lưu 
thông kinh khí mất bình thường, khí huyết không được điều hòa, kinh cân thiếu dinh 
dưỡng, không co lại được mà gây nên bệnh.  
III. CÁC THỂ LÂM SÀNG VÀ ĐIỀU TRỊ BẰNG Y HỌC CỔ TRUYỀN 
 Với mỗi thể lâm sàng, tùy từng tình trạng bệnh lý của người bệnh, thầy thuốc kê 
đơn bài thuốc cổ phương, bài thuốc đối pháp lập phương, bài thuốc nghiệm phương để 
gia giảm thành ph ần, khối lượng các v ị thuốc cổ truyền hoặc kê đơn các thành phẩm 
thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu cho phù hợp với chẩn đoán. 
1. Thể phong hàn ở kinh lạc: Thường gặp trong liệt dây thần kinh VII do lạnh.