111 
 
VIÊM DẠ DÀY VÀ TÁ TRÀNG 
(VỊ QUẢN THỐNG) 
 
I. ĐẠI CƯƠNG  
Theo Y học hiện đại, viêm dạ dày và tá tràng (VDDTT) là thuật ngữ dùng để chỉ 
bệnh lý tổn thương viêm thành dạ dày và tá tràng. Bệnh gây ra do sự mất cân bằng giữa 
yếu tố tấn công (acid HCl, pepsin, Helicobacter pylori - HP…) và yếu tố bảo vệ (chất 
nhầy, sự tái sinh của tế bào, mạng lưới mao mạch của niêm mạc…) của dạ dày - tá 
tràng, dẫn đến sự tăng tái hấp thu ngược chiều của ion H+ từ lòng dạ dày vào trong niêm 
mạc gây toan tại chỗ, phù nề và hoại tử mô, kéo theo sự tiêu protein gây viêm.  
Nguyên nhân và các yếu tố thuận lợi gây VDDTT bao gồm: Chế độ ăn uống 
không hợp lý, căng thẳng thần kinh (stress) kéo dài, dùng thuốc (thuốc chống viêm non 
- steroid và steroid), rối loạn nội tiết (tuyến yên, thượng thận), thể trạng, di tr uyền, yếu 
tố miễn dịch và nhiễm vi khuẩn HP. 
Chẩn đoán xác định: 
 Triệu chứng lâm sàng: Người bệnh đau bụng vùng thượng vị, kèm ợ hơi, ợ chua, 
nóng rát, buồn nôn, nôn, có thể táo bón hoặc đầy bụng khó tiêu... 
 Nội soi d ạ dày: Phát hi ện tình tr ạng viêm, phù  nề, xung huy ết hay có kèm loét, 
xuất huyết, ung thư hóa... 
 Các xét nghiệm tìm thấy vi khuẩn HP như sinh thi ết niêm mạc dạ dày làm CLO 
Test hoặc nuôi c ấy tìm HP và làm kháng sinh đ ồ, test hơi th ở urea, xét nghi ệm huyết 
thanh tìm kháng thể, xét nghiệm phân tìm kháng nguyên... 
 Theo Y học cổ truyền (YHCT), bệnh VDDTT được xếp vào phạm vi của chứng 
"Vị quản thống". Sách "Nội kinh" có ghi: Vị quản thống là chỉ vùng thượng vị đau âm ỉ 
hay dữ dội, đau từng cơn kèm theo có ợ hơi, ợ chua. 
II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN 
- Tình chí bị kích thích: Do suy nghĩ tức giận quá độ kéo dài làm tổn thương đến can, can 
không sơ thông, hoành nghịch phạm vị làm cho vị mất chức năng hoà giáng gây bệnh can 
khí phạm vị hay can tỳ bất hoà, nếu kéo dài thì can khí ứ trệ sinh ra can uất hoá hoả, hoả 
uất lâu ngày thì vị tích nhiệt làm tổn thương đến vị âm gây ra miệng khô đắng, người 
bệnh có cảm giác nóng rát vùng thượng vị. 
- Ăn uống không điều độ: Do no đói thất thường hoặc ăn nhiều đồ cay, nóng, chua, lạnh 
làm tổn thương tỳ vị, làm tỳ mất kiện vận, vị mất hoà giáng, khí cơ trở trệ cũng gây đau 
thượng vị, bệnh tình kéo dài sẽ gây tổn thương tới dương khí ở trung tiêu mà dẫn đến tỳ 
vị hư hàn.  
- Tiên thiên bất túc: Do thận khí hư (thận dương khi sinh ra đã bất túc, không nuôi 
dưỡng được tỳ dương làm tỳ dương hư, gây vị khí ứ trệ và hư); do tỳ vị hư (bẩm tố hư 
yếu hoặc do làm việc khó nhọc vất vả, hoặc do hàn thấp nội sinh làm cho tỳ vị càng 
thêm thương tổn). 
III. CÁC THỂ LÂM SÀNG VÀ ĐIỀU TRỊ BẰNG Y HỌC CỔ TRUYỀN 
 Với mỗi thể lâm sàng, tùy từng tình trạng bệnh lý của người bệnh, thầy thuốc kê 
đơn bài thuốc cổ phương, bài thuốc đối pháp lập phương, bài thuốc nghiệm phương để