105 
 
II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN 
 Có nhiều nguyên nhân gây ra Cam tích (Cam ch ứng): thường do nuôi dư ỡng, ăn 
uống không đúng, không đ ủ, các bệnh khác ảnh hưởng hoặc tiên thiên b ất túc. Vị trí bị 
bệnh chủ yếu ở tỳ vị nhưng có liên quan tới ngũ tạng.  
1. Nuôi dưỡng không đúng 
 Là nguyên nhân chính, ăn uống không điều độ, no đói thất thường, mẹ cho ăn sai 
cách, ăn  quá nhiều đồ ngọt béo, các chất béo sống lạnh làm cho thực tích lại ở bên 
trong, tích lâu ngày thành cam. Không có sữa, ăn không đủ ch ất dinh dưỡng như trẻ sau 
khi sinh thiếu sữa, sớm cai sữa, ăn kém làm cho dinh dưỡng thiếu, nguồn sinh hóa của 
tỳ vị thiếu, không đủ nuôi dưỡng toàn thân, lâu ngày thành cam tích. 
2. Bệnh tật lâu ngày  
 Trong quá trình phát tri ển của tr ẻ có th ể mắc khái th ấu, nôn m ửa, t ả, l ỵ, kinh 
phong, sốt do thời dịch... làm cho tân d ịch tổn thương, tỳ vị hư suy, sinh hóa không đ ủ, 
âm dịch tiêu thoát, hư hỏa nội tích, khí huyết thiếu mà thành cam tích.  
3. Bẩm tố bất túc 
 Do đẻ sớm, song thai, khi mang thai dùng thu ốc làm tổn thương thai nhi làm cho 
thận khí tiên thiên suy như ợc, thai nhi phát tri ển không tốt, sau khi sinh ra t ỳ vị không 
khỏe, thu nạp thủy cốc tinh hoa không đủ mà thành chứng cam tích. 
 Nguyên nhân gây ra b ệnh tuy không gi ống nhau, nhưng đ ều gây b ệnh tại tỳ vị, 
làm cho tỳ vị thương tổn, tân dịch tiêu vong. Tỳ và vị có quan hệ biểu lý, vị chủ thu nạp 
thủy cốc, tỳ chủ vận hóa chất tinh vi, sinh ra khí huy ết, nuôi dưỡng toàn thân. Tỳ vị hư 
suy, khí huy ết sinh hóa không đ ủ, trên lâm sàng bi ểu hiện mặt sắc vàng, cơ teo nh ẽo, 
lông tóc khô, ăn uống thất thường, đại tiện rối loạn.  
 Bệnh có mức nặng nhẹ, tính hư th ực khác nhau, kh ởi đầu do nuôi dư ỡng không 
tốt làm cho t ỳ vị vận hóa không đư ợc gọi là Cam khí. T ỳ vị hư suy, kiêm có trùng tích 
thực trệ, làm tổn thương nguyên khí, hư trung hi ệp thực, gọi là Cam tích. T ỳ vị âm khí 
tổn thương, nguyên khí suy kiệt, xuất hiện người gầy khô, gọi là Can cam. 
III. CÁC THỂ LÂM SÀNG VÀ ĐIỀU TRỊ 
 Với mỗi thể lâm sàng, tùy từng tình trạng bệnh lý của người bệnh, thầy thuốc kê 
đơn bài thuốc cổ phương, bài thuốc đối pháp lập phương, bài thuốc nghiệm phương để 
gia giảm thành ph ần, khối lượng các v ị thuốc cổ truyền hoặc kê đơn các thành ph ẩm 
thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu cho phù hợp với chẩn đoán. 
1. Cam khí (Tỳ hư) 
1.1. Triệu chứng : Người gầy gò, s ắc mặt vàng ải, kém tươi nhu ận, lông tóc thưa. Ăn 
uống ít hoặc ăn nhiều dễ đói, tinh thần mệt mỏi, dễ tức giận, đại tiện nát hoặc bí. Chất 
lưỡi nhợt, rêu mỏng trắng hoặc vàng nhạt. Mạch tế hoặc chỉ văn nhợt. 
1.2. Chẩn đoán 
- Chẩn đoán bát cương: Lý hư. 
- Chẩn đoán tạng phủ: Tỳ hư. 
- Chẩn đoán nguyên nhân: Bất nội ngoại nhân (nội thương). 
1.3. Pháp: Hòa tỳ kiện vận. 
1.4. Phương 
1.4.1. Điều trị bằng thuốc