120 
 
II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN 
Theo Y học cổ truyền, vùng mạn sườn là chỗ trú của can đởm, do vậy hiếp thống 
có mối liên quan ch ặt chẽ với rối loạn chức năng c ủa tạng phủ Can – Đởm. Can v ới 
chức năng là điều đạt, đởm với chức năng là sơ tiết. Do vậy khi can khí thăng giáng thất 
thường, đ ởm d ịch sơ ti ết b ị rối lo ạn, l àm cho m ạch l ạc không thông, huy ết ứ đình 
ngưng, hoặc kinh mạch mất sự nuôi dưỡng… đều có thể là những nguyên nhân dẫn đến 
hiếp thống. 
Chứng hiếp thống có thể khái quát thành hai loại Hư và Thực. Thực chứng có thể 
phân thành: Khí ngưng, huyết ứ, can đởm thấp nhiệt. Hư ch ứng phần lớn là thể âm hư 
sinh nội nhiệt. 
- Khí ngưng: Đa phần có mối quan hệ mật thiết với tình chí bị tổn thương, làm cho can 
khí uất k ết. Ho ặc do ăn nhi ều đ ồ ăn c ó dầu m ỡ, u ống qu á nhiều rư ợu c ũng l àm ảnh 
hưởng tới lưu chuyển khí trong cơ thể mà dẫn tới khí ngưng. 
- Huyết ứ: Kh í là soái c ủa huy ết, kh í ngưng lâu ng ày s ẽ làm huy ết không đư ợc lưu 
thông, mạch lạc mất điều hòa mà dẫn đến huyết ứ. Thường bệnh trong th ời kỳ đầu là 
khí ngưng, bệnh kéo dài là huyết ứ. 
- Can đởm thấp nhiệt: Can mạch phân bố ở vùng hạ sườn, đởm mạch tuần hoàn ở vùng 
mạng sườn. Nếu như thấp nhiệt tà ôn kết ở trung tiêu gây ra s ự vận hóa bất thường của 
tỳ vị. Thấp và nhiệt tác động lẫn nhau, thấp bị nhiệt chưng, không ra ngoài b ằng đường 
mồ hôi, đường tiểu tiện được. Thấp nhiệt từ tỳ vị bốc lên thiêu đốt can đởm làm cho can 
đởm mất đi sự sơ tiết và điều đạt thường dẫn đến hiếp thống. 
- Âm hư n ội nhiệt: Can m ạch phân b ố ở vùng mạng sư ờn, bệnh can lâu ng ày không 
khỏi, can âm d ần bị tổn thương, l àm cho l ạc mạch mất đi s ự nuôi dưỡng dẫn tới hiếp 
thống. 
III. CÁC THỂ LÂM SÀNG VÀ ĐIỀU TRỊ 
 Với mỗi thể lâm sàng, tùy từng tình trạng bệnh lý của người bệnh, thầy thuốc kê 
đơn bài thuốc cổ phương, bài thuốc đối pháp lập phương, bài thuốc nghiệm phương để 
gia giảm thành ph ần, khối lượng các v ị thuốc cổ truyền hoặc kê đơn các thành ph ẩm 
thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu cho phù hợp với chẩn đoán. 
1. Thể khí ngưng 
1.1. Triệu chứng: Đau t ức nặng ở vùng hạ sườn phải, mỗi khí tinh thần bị kích động, 
tức giận thì cảm giác này lại tăng lên. Ăn u ống kém, miệng đắng, người mệt mỏi, khi 
gắng sức thì nước tiểu vàng, chất lưỡi bình thường, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch huyền. 
1.2. Chẩn đoán 
- Chẩn đoán bát cương: Lý, thực, nhiệt. 
- Chẩn đoán tạng phủ: Can. 
- Chẩn đoán nguyên nhân: Bất nội ngoại nhân (nội thương). 
1.3. Pháp điều trị: Sơ can lý khí. 
1.4. Phương 
1.4.1. Điều trị bằng YHCT 
* Thuốc uống trong: 
- Cổ phương: Sài hồ sơ can thang 
Sài hồ   12g   Cam thảo  06g