135 
 
MÀY ĐAY 
(ẨN CHẨN) 
 
I. ĐẠI CƯƠNG 
Mày đay là một bệnh lý da liễu thường gặp được xếp vào chứng Ẩn chẩn, Phong 
chẩn khối của y học cổ truyền.  
Bệnh có b ản chất là ph ản ứng của mao m ạch trên da v ới các y ếu tố khác nhau 
gây nên phù cấp hoặc mạn tính ở vùng trung bì. Bệnh do nhiều nguyên nhân khác nhau 
gây ra, d ễ nhận bi ết nhưng r ất khó tìm đư ợc nguyên nhân chính xác. Trê n cùng m ột 
người bệnh có thể có một hoặc nhiều căn nguyên gây ra mày đay cùng kết hợp. 
Cơ chế bệnh phức tạp, đa s ố thông qua kháng th ể IgE, trong đó có vai trò quan 
trọng của các chất trung gian hóa học nhất là histamin.  
Chẩn đoán xác đ ịnh chủ yếu dựa vào tổn thương cơ b ản trên da là các s ẩn phù 
kích thước to nhỏ khác nhau, xuất hiện ở bất kì vùng da nào của cơ thể. Sẩn phù hơi nổi 
cao trên mặt da, màu sắc hơi đỏ hoặc nhạt hơn vùng da xung quanh. Kích thước và hình 
dáng các m ảng s ẩn thay đ ổi nhanh chóng, x uất hi ện nhanh, m ất đi nhanh. Theo ti ến 
triển, mày đay chia làm 2 lo ại: mày đay c ấp là ph ản ứng tức thì x ảy ra trong vòng  24 
giờ, có th ể kéo dài đ ến 6 tu ần; mày đay m ạn là mày đay t ồn tại trên 6 tu ần. Cận lâm 
sàng giúp ch ẩn đoán căn nguyên gây b ệnh như làm  prick test, patch test đ ối v ới d ị 
nguyên nghi ngờ; xét nghiệm máu có tăng s ố lượng bạch cầu ái toan g ợi ý bệnh dị ứng 
hoặc do ký sinh trùng, s ố lượng bạch cầu giảm trong SLE; sinh thi ết da n ếu mày đay 
kéo dài và giúp xác đ ịnh viêm mao m ạch; định lượng kháng nguyên đ ặc hiệu loại IgE 
theo công nghệ MAST CLA1. 
II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN 
- Tiên thiên bất túc: Do bẩm sinh không đầy đủ, tà khí dễ xâm nhập mà phát bệnh. 
- Ngoại tà xâm nh ập: Vệ khí không c ố được biểu nên ngo ại tà đ ặc biệt là phong hàn, 
phong nhiệt xâm nhập và tắc trở ở bì phu mà phát bệnh. 
- Ăn uống không đúng: Do ăn u ống nhiều đồ hải sản, đồ cay nóng...dẫn tới công năng 
tỳ vị bị ảnh hưởng, thấp nhiệt nội sinh mà hóa phong nhi ệt; hay do ăn u ống không sạch 
làm trùng tích tích lại ở tỳ vị lâu ngày sinh thấp nhiệt ảnh hưởng tới bì phu. 
- Tình chí nội thương: Do tình chí t ổn thương dẫn tới âm dương mất thăng bằng, doanh 
vệ không điều hòa mà phát bệnh. 
- Khí huyết hư như ợc: Do m ắc bệnh lâu ngày hay do b ản chất hư như ợc hoặc Xung 
Nhâm không điều hòa, dẫn đến khí huyết hư. Khí hư không c ố được biểu thừa cơ tà khí 
xâm nhập, huyết hư làm hư nhi ệt sinh phong, bì phu không đư ợc nuôi dư ỡng mà sinh 
bệnh. 
III. CÁC THỂ LÂM SÀNG VÀ ĐIỀU TRỊ BẰNG Y HỌC CỔ TRUYỀN 
 Với mỗi thể lâm sàng, tùy từng tình trạng bệnh lý của người bệnh, thầy thuốc kê 
đơn bài thuốc cổ phương, bài thuốc đối pháp lập phương, bài thuốc nghiệm phương để 
gia giảm thành ph ần, khối lượng các v ị thuốc cổ truyền hoặc kê đơn các thành ph ẩm 
thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu cho phù hợp với chẩn đoán. 
1. Thể phong hàn