72 
 
ĐAU THẦN KINH TỌA 
(YÊU CƯỚC THỐNG) 
 
I. ĐẠI CƯƠNG 
Theo Y học hiện đại, đau thần kinh tọa có biểu hiện đau dọc theo đường đi của 
dây thần kinh tọa. Vị trí đau tùy theo rễ th ần kinh bị tổn thương. Khi tổn thương rễ L5, 
thường đau từ thắt lưng lan xu ống mặt bên đùi, m ặt trước ngoài c ẳng chân, qua trư ớc 
mắt cá ngoài đ ến mu chân và lan t ới ngón chân cái. Trư ờng hợp tổn thương rễ S1, đau 
từ thắt lưng lan xu ống m ặt sau đùi, m ặt sau  cẳng chân, xu ống gót chân, qua m ắt cá 
ngoài tới gan chân và tận cùng ở ngón út. 
Nguyên nhân hay gặp nhất gây đau th ần kinh t ọa là thoát v ị đĩa đệm cột sống 
thắt lưng (thư ờng gặp thoát v ị đĩa đệm L4-L5 hoặc L5- S1 gây chèn ép r ễ L5 hoặc S1 
tương ứng). Ngoài ra các nguyên nhân khác gây đau th ần kinh tọa như: thoái hóa c ột 
sống thắt lưng, trượt thân đ ốt sống, chấn thương, t ổn thương thân đ ốt sống (do lao, vi 
khuẩn, u, ung thư), viêm đĩa đệm đốt sống, tình trạng mang thai... 
Tiêu chuẩn chẩn đoán: Lâm sàng người bệnh có 2 hội chứng: 
- Hội chứng cột sống thắt lưng:  
Điểm đau cột sống (Cảm giác đau chói khi ấn vào mỏm gai sau của cột sống bị 
tổn thương) 
Biến dạng cột sống: Mất đường cong sinh lý, gù, vẹo cột sống thắt lưng 
Co cứng cơ cạnh cột sống thắt lưng một bên hoặc hai bên 
Khoảng cách tay đất hạn chế 
Nghiệm pháp Schober (+) 
- Hội chứng chèn ép rễ thần kinh thắt lưng: 
Đau theo rễ thần kinh tổn thương, có thể có cảm giác tê bì, kiến bò, nóng rát. 
Dấu hiệu bấm chuông (+) 
Dấu hiệu Lasègue (+) 
Hệ thống điểm đau Valleix (+) 
Rối loạn phản xạ gân xương: Trường hợp tổn thương rễ L5: phản xạ gân gót bình 
thường, giảm hoặc mất cảm giác ngón chân cái, teo nhóm cơ cẳng chân trước 
ngoài, các cơ mu chân, không đi được bằng gót chân; Trường hợp tổn thương 
S1: phản xạ gân gót g iảm hoặc mất, giảm hoặc mất cảm giác phía  ngón chân út, 
teo cơ bắp cẳng chân, cơ gan bàn chân, không đi được bằng mũi chân. 
 Cận lâm sàng trong đau thần kinh tọa: bilan viêm âm tính; Xquang thường quy 
cột sống thắt lưng bình thường hoặc có dấu hiệu thoái h óa, trượt thân đốt sống và ít có 
giá trị chẩn đoán nguyên nhân; Chụp cộng hưởng từ  cột sống thắt lưng nhằm xác định 
chính xác vị trí, mức độ tổn thương; Điện cơ đồ giúp phát hiện và đánh giá rễ thần kinh 
tổn thương. 
Theo Y học cổ truyền, đau thần kinh tọa được miêu tả trong các y văn với các 
bệnh danh như “Yêu cước thống”, “Tọa cốt phon g”, “Tọa điến phong”, “Yêu cước 
đông thống” và thuộc phạm vi chứng Tý.  
II. NGUYÊN NHÂN VÀ CƠ CHẾ BỆNH SINH THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN