Học Thuyết Âm Dương Trong Y Học Cổ Truyền

Học thuyết Âm Dương là triết học duy vật biện chứng cổ đại phương Đông, được cổ nhân ứng dụng vào y học để giải thích cấu tạo cơ thể, hoạt động sinh lý, cơ chế bệnh sinh, chẩn đoán và điều trị.

1. Bốn Quy Luật Cơ Bản Của Âm Dương

• Âm Dương đối lập: Hai mặt mâu thuẫn, chế ước lẫn nhau (Ngày – Đêm, Nóng – Lạnh, Hưng phấn – Ức chế).
• Âm Dương hỗ căn: Nương tựa vào nhau để cùng tồn tại, không thể đứng độc lập (Khí là soái của huyết, huyết là mẹ của khí).
• Âm Dương tiêu trưởng: Vận động không ngừng, mặt này suy thì mặt kia thịnh trong giới hạn sinh lý bình thường.
• Âm Dương chuyển hóa: Đến cực điểm sẽ biến đổi sang mặt đối lập (Cực nhiệt sinh hàn, cực hàn sinh nhiệt).

2. Ứng Dụng Trong Chẩn Đoán & Lâm Sàng

Trong chẩn đoán lâm sàng, Âm Dương là tổng cương của Bát Cương. Bệnh tật phát sinh do sự mất cân bằng thiên thịnh hoặc thiên suy của âm dương:

• Dương thịnh sinh nhiệt: Sốt cao, khát nước, mạch hồng đại (Thực nhiệt).
• Âm thịnh sinh hàn: Sợ lạnh, chân tay lạnh, ỉa lỏng, mạch trầm trì (Thực hàn).
• Âm hư sinh nội nhiệt: Triều nhiệt, đạo hãn, gò má đỏ, ngũ tâm phiền nhiệt.
• Dương hư sinh ngoại hàn: Sắc mặt trắng bệch, tự hãn, sợ lạnh, tiểu đêm.